Νάνσυ Τασιοπούλου
Εκπαιδευτικός – Καθηγήτρια Αγγλικής Φιλολογίας

Ιδού η απορία…

Πώς θα σας φαινόταν να μπορείτε να επικοινωνείτε εύκολα με το παιδί σας, το οποίο να καταλαβαίνει αμέσως τι συμβαίνει γύρω του και να διαχειρίζεται μόνο του τις “υποθέσεις” του με επιτυχία? Οι “υποθέσεις” έχουν να κάνουν με τις σχολικές επιδόσεις, τις φιλίες του, τους στόχους του εν γένει.  Είναι άραγε  το ΙQ ή το ΕQ του ανεπτυγμένο; Κι αν αυτή η κατάσταση είναι απλά στο πλαίσιο της επιθυμίας μας ως γονείς/δάσκαλοι, τι τελικά είναι αυτό που πρέπει να κάνουμε για να βοηθήσουμε το παιδί μας να επιτύχει στη ζωή του; Είναι η ανάπτυξη του IQ ή  του EQ  του που θα κάνει τη διαφορά;

IQ  και EQ, κάτι περισσότερο από ένα γράμμα διαφορά…

Το ΙQ είναι ο δείκτης νοημοσύνης ενός ατόμου. Έχει να κάνει με τις γνωστικές του δεξιότητες, τη μνήμη, τη γλωσσική κατανόηση, τη μαθηματική σκέψη, τη λογική και την ταχύτητα επεξεργασίας δεδομένων. Το ΕQ είναι  ο δείκτης συναισθηματικής νοημοσύνης, η ενσυναίσθηση, τα εσωτερικά κίνητρα και το πως πλοηγούμαστε στον κόσμο των συναισθημάτων μας. Ο Αμερικανός ψυχολόγος Daniel Goleman δημοσίευσε το 1995 το βιβλίο “Emotional Intelligence”, όπου μετά από μελέτες ετών απέδειξε ότι η ανάπτυξη της συναισθηματικής μας νοημοσύνης ή αλλιώς οι κοινωνικές/συναισθηματικές μας δεξιότητες, η επιμονή στους στόχους μας και η χαλιναγώγηση των ακραίων συναισθημάτων μας, είναι αυτή που βοηθά το άτομο να επιτύχει στη ζωή του επαγγελματικά  και προσωπικά.


Δεν είναι τυχαίο ότι προοδευτικά σχολεία ανά τον κόσμο διδάσκουν μαθήματα με άξονα την ανάπτυξη της συναισθηματικής νοημοσύνης  από το Νηπιαγωγείο, όπου τα παιδάκια μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τα συναισθήματά τους και να τα εκφράζουν με αποτελεσματικό τρόπο, μέσα από βιωματικά παιχνίδια, παραμύθια και πολλή…συζήτηση. (Δεν θα ξεχάσω ένα μικρό μαθητή Νηπίου που μου είπε “Είμαι έξαλλος, αισθάνομαι σαν ηφαίστειο!”). Αυτό συνεχίζεται και στις πιο μεγάλες τάξεις όπου τα παιδιά συνειδητοποιούν σιγά σιγά ότι δεν είναι τα ίδια το κέντρο όλου του κόσμου αλλά μέρος του συνόλου και πρέπει να κάνουν πράξεις που ουσιαστικά να προάγουν το σύνολο. Η λογική και τα μαθηματικά είναι πολύ χρήσιμα για την επίλυση προβλημάτων αλλά ο κόσμος μας δυστυχώς είναι πολύ πιο περίπλοκος γρίφος. Για παράδειγμα, η τεχνητή νοημοσύνη έχει κάνει άλματα τα τελευταία χρόνια αλλά αν υπάρχει ένα μεγάλο κώλυμα στους αλγόριθμους.. αυτό λέγεται “συναίσθημα”. Τι αλγόριθμο μπορεί κανείς να βάλει εκεί;

Πώς λοιπόν αναπτύσσεται η συναισθηματική νοημοσύνη στα παιδια;

Πόσες φορές έχουμε ακούσει το κλισέ  “’Ελα τώρα, οι άντρες δεν κλαίνε!”, “Έλα, μια χαρά είσαι, μη στεναχωριέσαι, θα σου περάσει” (και το χειρότερο, αν ακολουθήσει το “φάε μια σοκολάτα, θα αισθανθείς καλύτερα”). Αυτές είναι φράσεις που ακυρώνουν τελείως το πως αισθάνεται κάποιος και δεν τον/την αφήνουν να εκφράσει αυτό που πραγματικά νιώθει. Δυστυχώς σε πολλές οικογένειες υπάρχει αυτή η άρνηση των ισχυρών συναισθημάτων, για παράδειγμα, “μη μιλάς, μη θυμώνεις, κακό πράγμα ο θυμός, ηρέμησε!” η οποία φουντώνει και πατρονάρει το συναίσθημα αντί να το καταλαγιάζει. Ειδικότερα,  είναι πολύ σημαντικό να βοηθάμε τα παιδιά να εκφράσουν με λόγια τα δυνατά συναισθήματά τους και να τα καθοδηγούμε με το παράδειγμά μας. Αυτό μπορεί να γίνει με το παιχνίδι, παρακολουθώντας πώς παίζουν με τα άλλα παιδιά και συζητώντας μαζί τους αν κάτι προκύψει, με την ανάγνωση παραμυθιών και με πολλή… συζήτηση. Τι συνέβη στον ήρωα/ηρωίδα και πώς αισθάνθηκε γι αυτό; Πώς αντιμετώπισε τις δυσκολίες του/της και άραγε το ίδιο το παιδί τι θα έκανε στη θέση του; Έχει έρθει το ίδιο σε δύσκολη θέση ποτέ και πώς το αντιμετώπισε; Τι θα έκανε διαφορετικά; Επίσης, άλλη μια περίπτωση εξάσκησης της ενσυναίσθησης είναι όταν το παιδί μου είπε γελώντας στο συμμαθητή του ότι η ζωγραφιά του δεν αξίζει δεκάρα τσακιστή, το ρώτησα αν θα ήθελε και ο ίδιος να του πουν κάτι τέτοιο. Πως να αισθάνθηκε  το άλλο παιδάκι και υπάρχει άραγε ένας άλλος πιο ευγενικός τρόπος να μιλάμε μεταξύ μας;

Στις πιο μεγάλες ηλικίες, πχ. εφηβεία, ωστόσο,  οι ειδικοί προτείνουν στους γονείς  “Δάγκωσε τη γλώσσα σου και άφησε το παιδί να σου μιλήσει” χωρίς κριτική, χωρίς παρεμβάσεις, χωρίς χειρισμούς. Άφησε τον έφηβο να νιώσει ασφάλεια και να εκφράσει αυτό που νιώθει και μην το παρεξηγείς αλλά καθοδήγησέ τον με την αποδοχή και το διάλογο  να καταλάβει τι του συμβαίνει και πώς μπορεί να το αντιμετωπίσει. Με τον καιρό, θα έρχεται από μόνος του να μας μιλάει και να μας εμπιστευθεί, αλλά το πιο σημαντικό είναι ότι θα έχει μάθει τι ακριβώς είναι αυτό που αισθάνεται  και πώς μπορεί να το διαχειριστεί. Η συναισθηματική νοημοσύνη, όπως και η απλή νοημοσύνη.  μπορεί να εξασκηθεί και να κατακτηθεί, δεν είναι προϊόν DNA αποκλειστικά.

EQ για μια καλύτερη, ποιοτικότερη ζωή

Τα συναισθήματα, ειδικά στις μικρές ηλικίες, είναι καθοριστικά για τη ζωή μας. Όταν λοιπόν έχουμε μάθει να τα αναγνωρίζουμε, να τα αποδεχόμαστε και να τα εκφράζουμε με τρόπο που δεν προσβάλλει τον άλλο, μας βοηθάει όχι μόνο να διαχειριζόμαστε καλύτερα στρεσογόνες καταστάσεις, αλλά και να κάνουμε καλύτερες, ποιοτικότερες σχέσεις, γιατί ποιος άραγε θέλει να παίξει με το παιδί που προσβάλλει, δε μοιράζεται ή δεν περιμένει τη σειρά του; 

Χαλιναγωγώντας τα συναισθήματά μας, μπορούμε να διαχειριζόμαστε το χρόνο μας καλύτερα, να συνεργαζόμαστε καλύτερα με τους άλλους και να γίνουμε αποδοτικότεροι στη δουλειά μας. Όσο έξυπνοι κι αν είμαστε, όσες εξισώσεις κι αν μπορούμε να λύσουμε, τίποτα δεν μπορεί να μας εξασφαλίσει ότι θα καταλάβουμε σε βάθος και δε θα παρεξηγήσουμε το ξέσπασμα του παιδιού μας, του συνεργάτη μας, του συντρόφου μας όσο η γνώση των συναισθημάτων μας. Η υγεία μας, η ζωή μας ολόκληρη περιστρέφεται γύρω από αυτή τη σημαντική δεξιότητα, την οποία αξίζει να καλλιεργήσουμε και να μεταδώσουμε  στα παιδιά μας. Τι κοινό λοιπόν έχουν οι επιτυχημένοι άνθρωποι που καταφέρνουν να παίρνουν τις σωστές αποφάσεις, να ελέγχουν τις αγωνίες τους, να έχουν ουσιαστικές σχέσεις και να υλοποιούν τους στόχους τους;