Ηλιάννα Πεσσάρη
Ψυχολόγος, ειδικευμένη στη βιωματική ψυχοθεραπεία μέσω ψυχοδράματος | Καθηγήτρια Yoga

Διερωτάμαι τι σημαίνει τοξικότητα. Όταν κάτι είναι τοξικό, μας κάνει κακό σταδιακά, σιγά σιγά, σαν δηλητήριο… Και γι αυτό έχω μία δυσκολία με την λέξη τοξικός.

Ο τρόπος που κοιτάω και θέλω να κοιτάω τη ζωή είναι μέσα από ένα πρίσμα χρωμάτων. Υπ’ αυτήν την οπτική θεωρώ ότι τίποτα δεν είναι μόνο άσπρο ή μόνο μάυρο, άρα και τίποτα δεν είναι μόνο τοξικό ή μόνο μη τοξικό, μόνο καλό η μόνο κακό, μόνο σωστό ή μόνο λάθος, μόνο θετικό ή μόνο αρνητικό… γενικά οτιδήποτε διχοτομεί την οπτική σε δύο κατηγορίες ξέχωρες και αντίθετες.

Παρόλα αυτά, υπάρχει κάτι που λέγεται και καμιά φορά χρησιμοποιώ κι εγώ-“τοξική θετικότητα” ή “τοξική αγάπη”. Είναι οι στιγμές που το ενδιαφέρον μας και η αγάπη μας για κάποιον τον αποδυναμώνουν, αντί να τον εμψυχώνουν, τον περιορίζουν αντί να του δίνουν επιλογές, τον ακυρώνουν αντί να τον αναγνωρίζουν…

Είναι μία δύσκολη κατάσταση όταν κάποιος δικός μας άνθρωπος, περνάει κάτι δύσκολο. Όταν κάποιος με τον οποίο σχετιζόμαστε, δυσκολεύεται, πονάει, φοβάται, αγχώνεται, κολλάει… οι περισσότεροι από μας δεν ξέρουμε πως να σταθούμε.

Η πρόθεση μας είναι να βοηθήσουμε αλλά ίσως να μην ξέρουμε τον τρόπο. Είναι κάποιες δύσκολες στιγμές που δεν βρίσκουμε τα λόγια, στιγμές που ψάχνουμε μέσα μας βιαστικά να βρούμε μία καλή συμβουλή, μία λύση στο “πρόβλημα” του άλλου, ψάχνουμε να βρούμε έναν τρόπο να τον βγάλουμε απ’ όλα όσα αισθάνεται. Είναι οι στιγμές, που όλοι λίγο πολύ έχουμε βρεθεί, και καταλήγουμε να λέμε:

“μην στεναχωριέσαι”

“θα περάσει, κάνε υπομονή”

“μην κλαις”

“προσπάθησε να το δεις θετικά”

“ας μην μιλάμε γι αυτό γιατί σε στεναχωρεί”

“νομίζω ότι είσαι υπερβολικός, το παίρνεις πολύ βαριά”

και άλλα τέτοια, που

Στόχο έχουν να καθησυχάσουν και να παρηγορήσουν κάποιον μεν, όμως τελικά μπορεί εύκολα να γίνουν περιοριστικά, ακυρωτικά, αποκαρδιωτικά. Μπορεί ακόμα και να γίνουν τοξικά, όταν κάποιος δέχεται μόνο τέτοια μηνύματα.

Τι συμβαίνει σε μία τέτοια κατάσταση, αν την κοιτάξουμε λίγο πιο προσεχτικά;

Αυτό που καταλαβαίνω είναι ότι ερχόμαστε σε μία δύσκολη θέση απέναντι σε κάποιον που πονάει. Δυσκολευόμαστε που δυσκολεύεται ή η δυσκολία του ασυνείδητα μας πηγαίνει και σε κάποια δική μας δυσκολία την οποία μπορεί να αποφεύγουμε. Έτσι ψάχνουμε τρόπους να τον βγάλουμε απο εκεί και μαζί του να βγούμε κι εμείς. Νομίζουμε ότι έτσι βοηθάμε, είμαστε υποστηρικτικοί.

Δεν φταίμε εμείς. Δεν έχουμε εκπαιδευτεί για κάτι διαφορετικό. Δεν έχουμε διδαχθεί να στεκόμαστε στο δύσκολο και να αντέχουμε να το κοιτάμε. Αντίθετα, έχουμε μάθει να το προσπερνάμε, να προσπαθούμε να είμαστε συνέχεια καλά, να μην πέφτουμε, να μην είμαστε αδύναμοι, να προχωράμε συνεχώς παρακάτω.

Βομβαρδιζόμαστε καθημερινά από μηνύματα θετικότητας. Ζούμε σε μία εποχή με γρήγορους ρυθμούς που δεν ευνοεί την παύση, το διάλειμμα. Νιώθουμε άσχημα όταν η ενέργεια μας είναι πεσμένη, όταν νιώθουμε θλιμμένοι, όταν δυσκολευόμαστε να προχωρήσουμε σε κάποια περίοδο της ζωής μας. Δεν ξέρουμε να παίρνουμε και να δίνουμε τον χρόνο μας στα δύσκολα συναισθήματα να εκφραστούν, να απλωθούν, να υπάρξουν, να μείνουμε με αυτά. Είναι μία ολόκληρη κοινωνική φιλοσοφία του δυτικού κόσμου κυρίως.

Τις περισσότερες φορές αυτό που χρειαζόμαστε είναι να έχουμε χώρο και αποδοχή για όλα όσα νιώθουμε.

Συχνά οι καταστάσεις είναι όντως δύσκολες, γεμάτες απώλεια, πόνο ή δυσφορία. Σε αυτές τις καταστάσεις, η ενέργεια μας πέφτει, όλα τα καθημερινά μπορεί να φαίνονται βουνό, μπορεί να έχουμε την ανάγκη να μην κάνουμε τίποτα, να κλαίμε, να είμαστε ξαπλωμένοι, να μιλάμε μόνο γι αυτό.

Αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε είναι να νιώσουμε ότι είναι εντάξει, ότι χωράμε με όλα όσα νιώθουμε, ότι είναι ανθρώπινα, φυσιολογικά, λογικά. Ότι δεν είμαστε μόνοι μέσα σε αυτό, ότι κι άλλοι βρίσκονται ή έχουν βρεθεί σε παρόμοια θέση. Θέλουμε να νιώσουμε ότι έχουμε ακουστεί, ότι κάποιος άλλος αναγνωρίζει αυτό που βιώνουμε, ότι κάποιος καταλαβαίνει, νιώθει κοντά σε αυτό,κι έτσι να μειωθεί η μοναξιά μας. Χρειαζόμαστε μία αυθεντική επικοινωνία με χώρο.

Πως μπορεί αυτό να δημιουργηθεί;

Το πιο σημαντικό είναι να μην βιαζόμαστε. Τις περισσότερες φορές αρκεί η παρουσία μας. Όταν δεν βρίσκουμε τα λόγια να πούμε κάτι, ίσως αυτό να συμβαίνει επειδή όντως δεν υπάρχουν λόγια.

Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι να εντοπίσουμε τι νιώθουμε γι΄ αυτό που ακούμε και να το επικοινωνήσουμε. Μπορούμε να δούμε πως νιώθουμε γι΄ αυτό που ακούμε και να δούμε αν μας θυμίζει κάτι. Μπορεί να βιώνουμε κάτι αντίστοιχο αυτόν τον καιρό ή να έχουμε βιώσει κάτι αντίστοιχο μία άλλη περίοδο της ζωής.

Ας πάρουμε λίγο χρόνο να συνδεθούμε με τον εαυτό μας. Τι χρειαζόμαστε πραγματικά όταν είμαστε έτσι;

Τι θα μας βοηθούσε να ακούσουμε;

Τι θέλουμε από κάποιον άλλον;

Πολύ συχνά το μόνο που χρειαζόμαστε είναι ο άλλος να μας ακούσει, να το μοιραστούμε, να νιώσουμε ότι αυτό που βιώνουμε αναγνωρίζεται.

Όταν απλά ακούω τον άλλον που έχω απέναντι μου και αναγνωρίζω την δυσκολία της κατάσταση του, αυτό από μόνο του δίνει χώρο στον άλλον να είναι όπως είναι και να νιώθει αποδεκτός.

Είναι εντάξει να πω:

“φαίνεται ότι περνάς δύσκολα αυτόν τον καιρό” ή “στεναχωριέμαι που περνάς δύσκολα”

“σε καταλαβαίνω” ή ακόμα “προσπαθώ να σε καταλάβω”

“σε σκέφτομαι μέσα σε όλο αυτό”

“δεν είσαι μόνος” ή “θέλω να είμαι δίπλα σου σε όλο αυτό”

“σε ακούω”

“θέλω πολύ να σε βοηθήσω”

ή ακόμα να ρωτήσουμε αν υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε.

Μπορεί να μας φαίνεται ότι δεν λέμε τίποτα, όμως λέμε πάρα πολλά.

Μπορούμε να μοιραστούμε κάτι από τη δική μας ζωή, πως νιώθουμε εμείς όταν είμαστε σε κάτι αντίστοιχο. Αυτό από μόνο του μειώνει την απομόνωση και δίνει ελπίδα. Μπορούμε να αφήσουμε το σώμα μας να εκφραστεί, κρατώντας του απαλά το χέρι, ή δίνοντας μία αγκαλιά.

Όλα τα παραπάνω δίνουν χώρο και επιλογές. Αντί να κλείνουμε απέναντι στο δύσκολο, συνοδεύουμε τη δυσκολία. Δεν είναι εύκολο, ειδικά αν έχουμε μάθει να δίνουμε συμβουλές και να βοηθάμε πολύ.

Όμως τι πραγματικά σημαίνει βοήθεια;

Τις περισσότερες φορές βοηθάμε πολύ περισσότερο με το να είμαστε εκεί παρόντες, παρά με συμβουλές. Και είμαι σίγουρη ότι όταν κάποιος θέλει συμβουλή την ζητάει ανοιχτά, λέγοντας: εσύ τι θα έκανες; ή τι νομίζεις ότι πρέπει να κάνω;

Δεν είναι εύκολο, όμως είναι μία ικανότητα που αναπτύσσεται! Μπορώ να μάθω να ακούω ενεργά, να συναισθάνομαι, μπορώ να είμαι μαζί με τον άλλον και να τον συναντώ πραγματικά.