Χριστίνα Κόμπου
Κλινική Διαιτολόγος- Διατροφολόγος

Η έρευνα “Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Παρακολούθηση της Παιδικής Παχυσαρκίας” του Διεθνούς Οργανισμού Υγείας που έγινε σε 40 χώρες, έδειξε ότι τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας ήταν στην Κύπρο, Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα, Μάλτα και Σαν Μαρίνο, όπου το 18-21% των αγοριών και το 9-19% των κοριτσιών είναι παχύσαρκα. 

Η Κύπρος κατέχει πανευρωπαϊκό αρνητικό ρεκόρ στην παιδική παχυσαρκία, με 21% παχύσαρκα αγόρια και 19% παχύσαρκα κορίτσια, σε ηλικίες 7-8 ετών. Η Ελλάδα, σύμφωνα με τη Διεθνή Ομάδα Εργασίας Παχυσαρκίας (IOTF), κατατάσσεται μεταξύ των τριών πρώτων ευρωπαϊκών χωρών, όσον αφορά στην παιδική παχυσαρκία. Το συνολικό ποσοστό των υπέρβαρων και παχύσαρκων παιδιών ξεπερνάει το 1/3 του συνολικού παιδικού πληθυσμού και διαρκώς αυξάνεται. Τα παχύσαρκα παιδιά δείχνουν ήδη από πολύ νωρίς αυξημένα επίπεδα αρτηριακής πίεσης, χοληστερόλης, τριγλυκεριδίων και ινσουλίνης του αίματος.

Που οφείλονται τα αποτελέσματα;

Παρόλο που η Μεσογειακή διατροφή φημίζεται ως παράδειγμα υγιεινής διατροφής, τα νούμερα της παιδικής παχυσαρκίας αυξάνονται. Τα ποσοστά αυτά οφείλονται κυρίως στην έλλειψη των σωστών διατροφικών συνηθειών στα παιδιά και κυρίως στη μειωμένη κατανάλωση φρούτων και λαχανικών, καθώς επίσης και στην αυξημένη κατανάλωση γλυκών και ζαχαρούχων αναψυκτικών.

Υπάρχει μεγάλη ανάγκη να ενημερωθούν οι γονείς και οι οικογένειες για το πρόβλημα της παιδικής παχυσαρκίας, καθώς η έρευνα έδειξε πως αρκετές μητέρες δεν αναγνωρίζουν τα παιδιά τους ως υπέρβαρα ή παχύσαρκα. Ο ρόλος των γονέων στη διατροφική εκπαίδευση των παιδιών είναι καθοριστικός. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής έχει επηρεάσει αρνητικά τη διατροφή των γονέων, με αποτέλεσμα να αφιερώνουν ολοένα και λιγότερο χρόνο στο να εκπαιδεύσουν το παιδί τους σε μια ισορροπημένη διατροφή από όλες τις ομάδες τροφίμων και με ποικιλία.

Λάθη γονέων στη διατροφική συμπεριφορά των παιδιών

Η διατροφή των παιδιών στις μέρες μας δεν είναι εύκολη υπόθεση. Τα παιδιά γεννιούνται γνωρίζοντας μόνο να πίνουν γάλα. Τα υπόλοιπα πρέπει να τα μάθουν και να τα καλλιεργήσουν ως συνήθειες ανάλογα πάντα με την ηλικία τους. Οι γονείς, όχι μόνο δέχονται μεγάλη πίεση για να μεγαλώσουν υγιή παιδιά, αλλά καλούνται να εκπαιδεύσουν και διατροφικά τα παιδιά τους. Μέσα στο άγχος και το ενδιαφέρον που έχουν κάποιες φορές γίνονται και λάθη. Tα κοινά διατροφικά λάθη δεν είναι αποτέλεσμα ενός ελαττωματικού γονικού ρόλου, αλλά της έλλειψης γνώσεων γύρω από τη διατροφή. Παρόλα αυτά όμως μπορούν να διορθωθούν με το σωστό χειρισμό, υπομονή, επιμονή και απλά, ξεκάθαρα μηνύματα προς τα παιδιά.

Ας εξετάσουμε εννέα βασικά σφάλματα που κάνουν λάθος οι γονείς στη διατροφική εκπαίδευση του παιδιού.

Διατροφικό λάθος 1Όταν οι γονείς επιμένουν να καθαριστεί το πιάτο

Έρευνες δείχνουν ότι περίπου το 85% των γονέων προσπαθούν να ελέγξουν την πρόσληψη τροφής του παιδιού τους. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για παιδιά -μικρά ή μεγάλα- με γονείς που πιέζουν το αδύνατο παιδί να τρώει περισσότερο και το πιο εύσωμο παιδί να τρώει λιγότερο. Τα υγιή παιδιά τρώνε όταν πεινάνε, σταματάνε όταν χορταίνουν και ακολουθούν τα δικά τους εσωτερικά μηνύματα για το πόσο θα φάνε. Το σερβίρισμα μεγάλων μερίδων φαγητού και η επιμονή «να καθαριστεί το πιάτο» είναι δύο κακές συνήθειες πολλών γονέων και γιαγιάδων.

Οι περισσότερες μεγάλες οργανώσεις υγείας, όπως η Αμερικανική Ακαδημία Παιδιατρικής, συνιστούν το εξής: Οι γονείς θα αποφασίζουν τι, πότε και πού θα τρώει το παιδί κι εκείνο θα αποφασίζει πόσο και αν θα φάει. Αυτό όχι μόνο βοηθά το αίσθημα της αυτορρύθμισης των παιδιών, αλλά κάνει το γεύμα τους πιο ήρεμο και υποστηρικτικό, ώστε να μπορούν να κινούνται με τον δικό τους ρυθμό.

Διατροφικό λάθος 2Όταν δεν υπάρχει πρόγραμμα γύρω από τη διατροφή του παιδιού

Όταν ένα παιδί τρώει όπου θέλει και ό,τι ώρα θέλει, ενώ οι γονείς δεν παρεμβαίνουν για να διορθώσουν αυτή τη συμπεριφορά του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τον κακό προγραμματισμό και την αυξημένη ευαισθησία στις φυσικές ενδείξεις της πείνας.

Η τηλεόραση πρέπει να είναι κλειστή κατά τη διάρκεια των γευμάτων, γιατί επηρεάζει τόσο το είδος της τροφής που θέλει να καταναλώνει ένα παιδί όσο και την ποσότητα του φαγητού που καταναλώνει. Η οικογένεια θα πρέπει να τρώει όλη μαζί όσο γίνεται συχνότερα, σε καθορισμένα μέρη, όπως το τραπέζι της κουζίνας, κάνοντας την ώρα του φαγητού με συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων, μία ευχάριστη καθημερινή εμπειρία.

Διατροφικό λάθος 3Όταν το παιδί δεν καταναλώνει πρωινό

Η άρνηση των παιδιών να ξεκινήσουν τη μέρα τους με ένα καλό πρωινό είναι ένα μόνιμο πρόβλημα σχεδόν σε κάθε οικογένεια. Οι δικαιολογίες που συνοδεύουν αυτή την άρνηση των παιδιών είναι ότι δεν έχουν αρκετό χρόνο το πρωί πριν το σχολείο, ή ότι δεν έχουν όρεξη, ενώ μεγαλύτερα παιδιά και ιδιαίτερα τα κορίτσια θεωρούν, ότι η αποφυγή του πρωινού είναι ένας καλός τρόπος να αποφύγουν κάποιες περιττές θερμίδες.

Σύμφωνα με έρευνες, τα παιδιά που δεν λαμβάνουν καθημερινά πρωινό, έχουν 30% περισσότερες πιθανότητες να εξελιχθούν σε παχύσαρκα, γιατί τσιμπολογούν στα διαλείμματα ανθυγιεινά σνακ του κυλικείου και τρώνε μεγαλύτερες ποσότητες την ώρα του μεσημεριανού φαγητού. Ακόμη, όμως, και εκείνα τα παιδιά που παίρνουν πρωινό, συχνά δημιουργούν προβλήματα στους γονείς τους καθώς προτιμούν τρόφιμα με πολλές θερμίδες, ζάχαρη, λιπαρά και φτωχά σε θρεπτικά συστατικά.

Διατροφικό λάθος 4Χρησιμοποιούν το φαγητό ως μέσο επιβράβευσης ή τιμωρίας των παιδιών

Πολλοί γονείς συνηθίζουν να λένε στο παιδί τους « εάν φας τις φακές, θα σου δώσω γλυκό». Μόνο που τελικά, ενώ οι γονείς χρησιμοποιούν τις πρακτικές αυτές για να ενθαρρύνουν τα παιδιά να τρώνε υγιεινά τρόφιμα, μπορεί τελικά να οδηγήσουν κατευθείαν το παιδί στα τρόφιμα «αμοιβή» και μακροπρόθεσμα να αυξάνεται η προτίμηση τους. Η επιβράβευση του παιδιού θα πρέπει να γίνεται με ένα μικρό δωράκι ή δραστηριότητα. Ποτέ μέσω φαγητού ή λιχουδιάς…ή μέσω απαγορεύσεων! Το ίδιο ισχύει και για μια επιτυχία στο σχολείο ή αλλού.

Στο άλλο άκρο έχουμε τους γονείς που είναι τόσο απόλυτοι με την σωστή διατροφή του παιδιού που καταλήγουν να έχουν μη ρεαλιστικές απαιτήσεις όπως το παιδί να μην τρώει καθόλου γλυκά. Αυτό που πρέπει να μάθει το παιδί είναι πως θα το διαχειριστεί. Αν λοιπόν, το παιδί γνωρίζει ότι το γλυκό είναι η εξαίρεση στην καθημερινή του διατροφή και μια φορά την εβδομάδα μπορεί να ζητήσει κάτι γλυκό και να το απολαύσει, τότε ο στόχος έχει επιτευχθεί!

Διατροφικό λάθος 5Δεν έχουν υπομονή στην εισαγωγή νέων τροφίμων στη διατροφή του παιδιού

Τα παιδιά συχνά αρνούνται κάποιες τροφές απλά και μόνο επειδή τους είναι άγνωστες. Απαραίτητη προϋπόθεση για να γίνει ένα τρόφιμο οικείο είναι να εκτεθεί το παιδί σε αυτό, τόσο στην ύπαρξη όσο και στη γεύση του. Είναι, όμως, σημαντικό να γνωρίζουν οι γονείς ότι απαιτούνται περισσότερες από 10 ή και 15 φορές έκθεσης, χωρίς πίεση για κατανάλωση, προκειμένου το παιδί να δοκιμάσει το τρόφιμο, να το αποδεχθεί και, ίσως, να το εντάξει στο διαιτολόγιό του. Επίσης, το ίδιο τρόφιμο μπορεί να σερβιριστεί με διάφορους ελκυστικούς τρόπους κάθε φορά. Εξίσου σημαντικό είναι όλη η οικογένεια να μοιράζεται το ίδιο φαγητό την ίδια ώρα και να μην προσφέρει πολλές εναλλακτικές όταν το παιδί αρνείται να καταναλώσει το φαγητό της ημέρας.

Διατροφικό λάθος 6Πιέζουν τα παιδιά  να καταναλώνουν λαχανικά

Η μεγαλύτερη ανησυχία των γονέων γύρω από τη διατροφή του παιδιού είναι η κατανάλωση λαχανικών. Πολλοί φτάνουν στα άκρα για να πείσουν τα παιδιά τους να φάνε λαχανικά, επειδή φοβούνται ότι το παιδί τους θα στερηθεί σημαντικά θρεπτικά συστατικά. Όταν οι γονείς εξαναγκάζουν τα παιδιά να φάνε λαχανικά, μπορεί να έχουν το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιθυμητό. Σε πολλά παιδιά αρέσει να βουτάνε κομμάτια ωμών λαχανικών σε τριμμένο τυρί ή διάφορες σάλτσες ή και να τα καταναλώνουν σε μορφή smoothies, κυρίως όταν τα έχουν παρασκευάσει μόνα τους.

Είναι πολύ σημαντικό τα παιδιά να αγαπήσουν τα λαχανικά σε μικρή ηλικία. Τα φρούτα και λαχανικά μπορούν να κοπούν σε διάφορα σχήματα, να πάρουν αστεία ονόματα ή ακόμα και να συμμετέχουν σε τραγουδάκια ή σε κουκλοθέατρο. Με αυτό τον τρόπο, ενισχύονται οι πιθανότητες το παιδί να δοκιμάσει ένα καινούργιο φαγητό.

Διατροφικό λάθος 7Γονείς που τρώνε λανθασμένα μπροστά στο παιδί

Τα παιδιά ως μιμητικά όντα “απορροφούν” σαν σφουγγάρια τις συμπεριφορές που παρατηρούν στους γονείς τους και τις επαναλαμβάνουν επ’ αόριστον. Αυτό, επομένως, σημαίνει πως οι διατροφικές συνήθειες που διαμορφώνει το παιδί είναι μια μικρή απεικόνιση των διατροφικών επιλογών των γονιών του.  Οι γονείς λειτουργούν ως πρότυπα και τα παιδιά υιοθετούν μέσω της μίμησης, όχι μόνο τις συνήθειες των γονέων τους σχετικά με τα καταναλισκόμενα τρόφιμα, αλλά και τη γενικότερη διαιτητική τους στάση και συμπεριφορά απέναντι στο φαγητό. Αυτό περιλαμβάνει την ποικιλία και την ποσότητα του φαγητού, το ωράριο των γευμάτων, και πολύ περισσότερο την ατμόσφαιρα που υπάρχει γύρω από το τραπέζι και το γεύμα.

Επίσης, ενδέχεται τα παιδιά να μιμούνται ακόμη και την στάση των γονέων απέναντι στο σώμα τους. Μητέρες που προβληματίζονται για το βάρος τους και κάνουν συχνά δίαιτα έχουν κόρες με το ίδιο προφίλ κάτι που δημιουργεί σύνδρομα στέρησης, ακόμη και διατροφικές διαταραχές.

Διατροφικό λάθος 8Δεν θέλουν το παιδί στην κουζίνα

Μελέτες δείχνουν ότι η συμμετοχή του παιδιού στην παρασκευή των γευμάτων είναι το πρώτο βήμα στο να δοκιμάσουν νέα τρόφιμα. Επομένως οι γονείς θα πρέπει να ενισχύουν τα παιδιά τους να παρακολουθούν ή να συμμετέχουν στην παρασκευή ενός φαγητού που θεωρούν ότι θα βοηθήσει το παιδί να έχει υγιεινή διατροφή.

Έρευνες δείχνουν ότι τα παιδιά που συμμετέχουν έχουν την διάθεση να δοκιμάσουν –τουλάχιστον μία φορά- το γεύμα που μαγείρεψαν σε σχέση με τα παιδιά που κρατούνται μακριά από αυτήν την διαδικασία. Τα παιδιά μπορεί να γίνουν πιο ενθουσιώδη με το φαγητό τους, όταν βοηθάνε στα ψώνια και στη προετοιμασία των γευμάτων.  

Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πάντα ότι

Καλό είναι οι γονείς να προωθήσουν την ανάπτυξη καλών διατροφικών συνηθειών που θα εξασφαλίσουν την πρόσληψη ικανοποιητικού βαθμού θρεπτικών συστατικών και θα ελαχιστοποιήσουν τον κίνδυνο της παχυσαρκίας και άλλων προβλημάτων υγείας. Για αυτό προτείνεται να φροντίζουν για την διαθεσιμότητα υγιεινών τροφίμων, καθώς και την προσβασιμότητα σε αυτά, να λειτουργούν ως πρότυπα συμπεριφοράς και να προάγουν τη δημιουργία μιας υγιούς σχέσης ανάμεσα στα παιδιά και στη διατροφή τους.