Προβλήματα στους χώρους εργασίας υπήρχαν πάντα. Δύσκολοι συνάδελφοι και περίεργοι χαρακτήρες επίσης έκαναν ανέκαθεν αισθητή την παρουσία τους σε όλα τα επαγγελματικά περιβάλλοντα. Αθέμιτοι ανταγωνισμοί και αντιεπαγγελματικές συμπεριφορές μας έμαθαν από νωρίς ότι -ίσως- και να είναι μέρος του παιχνιδιού. Η έκταση όμως του φαινομένου της κυριαρχίας τόσων τοξικών ανθρώπων και συμπεριφορών στους χώρους εργασίας, αλλά και οι επιπτώσεις που αυτό πλέον έχει στην παραγωγικότητα και το κίνητρο των υπαλλήλων, αλλά -πολύ περισσότερο- στην ψυχολογία και την ζωή τους, είναι πιο έκδηλο από ποτέ όπως, όχι μόνο εμείς που το βιώνουμε, αλλά και οι έρευνες παγκοσμίως επιβεβαιώνουν. Η τοξικότητα στους χώρους εργασίας είναι μία πραγματικότητα που, περισσότερο από ποτέ, και καλούμαστε να το διαχειριστούμε και να επιβιώσουμε μέσα σε αυτό, με όσο το δυνατόν λιγότερες ψυχολογικές απώλειες για εμάς τους ίδιους.

Προσωπικά, έχω υπάρξει από τους άτυχους εργαζόμενους που έχουν ζήσει την πλήρη των γκάμα τοξικών συμπεριφορών. “Εμπειρίες” θα πουν κάποιοι ενθαρρυντικά. “Αχρείαστη ψυχολογική φθορά” θα πω εγώ. Έχω συνυπάρξει με συναδέλφους με έκδηλη τοξική συμπεριφορά, σαν να ένιωθαν υπερήφανοι για αυτή, σας να τους είχε πει κάποιος ότι είναι ένα ακόμη skill στο βιογραφικό τους το οποίο θα έπρεπε συνεχώς να προβάλλουν και να καλλιεργούν: ανασφαλείς, ναρκισσιστές, άνθρωποι που από τύχη ή γνωριμίες βρέθηκαν σε μία θέση που ούτε στα πιο τρελά τους όνειρα θα είχαν και, ενδόμυχα, ξέρουν πόσο λίγοι είναι για αυτή, κομπλεξικοί που βλέπουν παντού εχθρούς, άνθρωποι διψασμένοι για εξουσία μέσω της επιβολής, χειριστικοί, άδικοι, ανήθικοι…

Ναι, έχω συναντήσει πολλούς τέτοιους χαρακτήρες. Άλλοι ξεχώριζαν με την πρώτη ματιά, άλλοι κατάφερναν με πονηριά να σε ξεγελούν και ξεδίπλωναν διαδοχικά τις δηλητηριώδεις συμπεριφορές. Τι κατάφερναν, όμως, όλοι ανεξαιρέτως; Να δημιουργούν ένα κλίμα παντελούς έλλειψης ομαδικότητας, ένα σούσουρο και μια συνεχή βοή και αναστάτωση όπου και αν στεκόντουσαν, μία παντελή έλλειψη ενθουσιασμού και προορισμού στην ομάδα. Και όσο και αν οι υπόλοιποι εργαζόμενοι, είτε από φιλότιμο είτε από φιλοδοξία, προσπαθούσαν να είναι συνεπείς στη δουλειά τους, επαγγελματίες, ανεπηρέαστοι από το δράμα που εξελισσόταν σε καθημερινή βάση γύρω τους, τελικά -ακόμη και αυτοί- κάποια στιγμή καταλάβαιναν ότι το τσουνάμι της επίδρασης είναι τόσο δυνατό και διαβρωτικό, που τα μολύβια κατέβαιναν και η καθημερινότητα μετατρέπονταν σε μία εκτελεστική και βασανιστική εναλλαγή των ημερών.

Για μένα αυτό που πάντα είναι η κορυφή του παραλογισμού είναι ότι στην πλειοψηφία τους οι τοξικοί συνάδελφοι πολύ συχνά ανεβαίνουν στην ιεραρχία, και πολλές φορές με μεγάλη ευκολία, αφήνοντας όλους τους υπόλοιπους με απορία και απόγνωση να αναρωτιούνται “Τι στο καλό; Μα πως είναι δυνατόν να επιβραβεύονται αυτές οι συμπεριφορές και να ξεχωρίζουν, αντί να απομακρύνονται αυτοί οι άνθρωποι;”. Παγκοσμίως, τα τελευταία χρόνια, είναι ένα τόσο συχνό το ερώτημα, που οδήγησε τους ψυχολόγους σε συγκεκριμένες μελέτες για να εξηγήσουν πως το ανεπίτρεπτο και το τοξικό τελικά επιβραβεύεται εις βάρος του επαγγελματικού ήθους και των ανθρώπων που πραγματικά και αποδεδειγμένα αξίζουν στη δουλειά τους. Σύμφωνα με έρευνα του Πανεπιστημίου της Βόννης οι τοξικοί συνάδελφοι, με τις “σκοτεινές προσωπικότητες” έχουν μάθει να νοιάζονται μόνο για τον εαυτό τους, ξέρουν να χειραγωγούν, να εξαπατούν, να γοητεύουν, να διαφημίζονται, έχουν μάθει να λένε το “politically correct” και, με αυτό τον τρόπο, φαντάζουν στα μάτια των προϊσταμένων ως άνθρωποι με στόφα ηγέτη και, συνήθως, αξιολογούνται υψηλότερα από ότι οι υπόλοιποι. Δυστυχώς, για άλλη μια φορά, επιβεβαιώνεται η σημασία των εντυπώσεων από τη σημασία της ουσίας.

Αυτό πάντως που οι εταιρείες, όλων των μεγεθών, πιστεύω θα πρέπει να κατανοήσουν είναι ότι οι τοξικοί άνθρωποι και οι τοξικές συμπεριφορές που τους συνοδεύουν, είναι ένα πρόβλημα πολύ μεγαλύτερο από όσο πιστεύουμε -ή από όσο τα τμήματα Ανθρώπινου Δυναμικού θα ήθελαν να πιστεύουν. Τα προβλήματα που δημιουργούνται σε όλη την ομάδα, αλλά και στην εταιρική κουλτούρα, η έλλειψη κινήτρου που διασπείρεται, η διάσπαση προσοχής από το τι πραγματικά είναι σημαντικό στην καθημερινότητα της επιχείρησης σε ένα day to day Βυζάντιο δημιουργεί ένα μεγάλο, μη ακριβώς προσδιορίσιμο, κόστος για την επιχείρηση, με πολλαπλές επιπλοκές στη ψυχολογία των ανθρώπων, τις συμπεριφορές, αλλά και την απόδοσή τους.

Τώρα, θα μου πείτε, μέχρι τα τμήματα Ανθρώπινου Δυναμικού να αναλάβουν δράση, εμείς τις κάνουμε; Πως βγαίνουμε από τέτοιες καταστάσεις με σώας τας φρένας και χωρίς να ρημάζεται κάθε φορά που διασχίζουμε την πόρτα του γραφείου η διάθεσή μας; Όλα τα χρόνια που εργάζομαι έχω καταλάβει ότι δυστυχώς δεν υπάρχουν μαγικές λύσεις σε ένα τόσο βαθύ πρόβλημα, όμως σίγουρα υπάρχουν κάποιοι τρόποι που μπορούν να διασφαλίσουν ότι θα κρατήσουμε την τοξικότητα όσο το δυνατόν πιο μακριά από εμάς:

Οι συνάδελφοι δεν είναι φίλοι μας

Το πιο πιθανό είναι ότι αν δεν αναγκαζόμασταν να συναναστραφούμε μαζί τους στον εργασιακό χώρο, αν κάποιο HR δεν μας έριχνε μαζί με ανθρώπους με τόσο διαφορετικούς χαρακτήρες και background στο ίδιο ρινγκ – σαν να θέλουν με κάποια διαστροφή να δουν πως και ποιος θα επιβιώσει, πως και αν θα κρατηθούν οι ισορροπίες- μάλλον ποτέ στον έξω, στον πραγματικό κόσμο, στην κανονική μας ζωή δεν θα ανταλλάσσαμε ούτε μία κουβέντα μαζί τους (ίσως και να τρέχαμε μακριά τους). Και, όμως, με αυτούς τους ανθρώπους είμαστε αναγκασμένοι να συνυπάρχουμε για πάνω από 8 ώρες κάθε μέρα, να παίζουμε παρτίδες πινγκ πονγκ από τα μπαλάκια που εκτοξεύονται προς πάσα κατεύθυνση, να κρατάμε ισορροπίες στα power games της καθημερινής ατζέντας… Θυμηθείτε: Δεν είναι φίλοι μας, δεν είναι οι άνθρωποί μας. Δεν υπάρχει κανένας λόγος να παίρνουμε μέσα μας αυτά που μας λένε, να τους δίνουμε περισσότερη αξία από όση αναλογεί στους ίδιους, στη συμπεριφορά και τα λεγόμενά τους. Αν τους δώσουμε να καταλάβουν ότι δεν είμαστε, και δεν θα γίνουμε ποτέ ίδιοι με αυτούς, η τοξικότητά τους δεν θα μπορεί να μας αγγίξει.

Θέτουμε όρια

Χρησιμοποιούμε πάντα διπλωματία και όπου μπορούμε τους δίνουμε αυτό που έχουν ανάγκη (τον θαυμασμό μας, την επιβεβαίωσή μας) ώστε να τους έχουμε σε καταστολή. Λίγο performance Επιδαύρου ποτέ δεν έβλαψε κανέναν. Προσοχή όμως! Στα θέματα αρχών ποτέ δεν κάνουμε πίσω! Πρέπει να ξέρουν ότι υπάρχουν κόκκινες γραμμές και να τις σέβονται, ώστε κατ΄επέκταση να σέβονται και εμάς. Άλλωστε, μην ξεχνάτε ότι όλοι, ακόμη και οι τοξικοί συνάδελφοι έχουν κάποιον προϊστάμενο, κάποιον στο οποίο χτυπάνε προσοχή, και σίγουρα δεν θέλουν να ακούγεται στους διαδρόμους ότι δημιουργούν προβλήματα στην ομάδα (όχι από ευαισθησία, μη γελιέστε, διακυβεύεται η εικόνα και το μέλλον τους).

Αναζητούμε συμμάχους

Είναι βέβαιο ότι σε κάθε χώρο εργασίας θα υπάρχουν και φυσιολογικοί άνθρωποι. Με αυτούς είναι που πρέπει να καλλιεργήσουμε πιο στενές σχέσεις, για να μπορούμε να συζητάμε με ανθρώπους που βιώνουν την ίδια κατάσταση και μας καταλαβαίνουν και να αποφορτιζόμαστε στις δύσκολες στιγμές – που σίγουρα μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον θα υπάρξουν, και θα είναι πολλές. Συμβουλή μου; Επενδύστε με αυτούς τους ανθρώπους στο χιούμορ! Θα σας βοηθήσει να ξεπεράσετε πολλά!

Αυτά που ζούμε εκεί μέσα δεν είναι η ζωή μας

Ναι καλά ακούσατε. Εγώ το λέω και το ξαναλέω στον εαυτό μου. Οι 8-10 ώρες που περνώ εκεί, είναι πολλές, αλλά δεν είναι η ζωή μου αυτή η κατάσταση, αυτοί οι άνθρωποι. Η ζωή μου είναι αυτή που έχω επιλέξει και χτίσει μόνη μου, και βρίσκεται μακριά από το τοξικό περιβάλλον, μακριά από αυτόν τον μικρόκοσμο που, δυστυχώς, πολλοί δεν έχουν καταλάβει πόσο εύθραυστος και εφήμερος είναι. Η ζωή μας είναι ότι περιέχουν οι τοίχοι του σπιτιού μας και οι άνθρωποι που συνειδητά επιλέγουμε να συμπορευτούμε μαζί τους.

Και μη ξεχνάτε:

“People who are not happy with themselves cannot possibly be happy with you.”